สุคนธ์วิชญ์ นิภานนท์

วัดขนาดดอกบัวผุดกับเด็กๆ ดู

บ้านคลองเรือ ตำบลปากทรง อำเภอพะโต๊ะ จังหวัดชุมพร เป็นชุมชนบ้านป่าที่ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ป่าพะโต๊ะ ผืนป่าดิบชื้นอันอุดมสมบูรณ์แห่งหนึ่งของภาคใต้

เรื่องราวของชุมชนบ้านป่า บ้านคลองเรือแห่งนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อประมาณ 30 กว่าปีก่อน ผืนป่าอุดมสมบูรณ์กลางหุบเขาแห่งนี้ถูกบุกเบิกตั้งรกรากด้วยผู้คนจากหลากหลายที่ที่เข้ามาร่อนแร่ดีบุกแบบชักจอบ จนกระทั่งแร่เริ่มหมดชาวบ้านจึงหันมาทำอาชีพเพาะปลูก ทำไร่ ปลูกข้าว กาแฟ และผลไม้ต่างๆ

ชุมชนบ้านป่าขนาดเล็กเพียง 80 หลังคาเรือน มีประชากรราว 200 คนอย่างบ้านคลองเรือแห่งนี้ ถือเป็นแบบอย่างที่ดีของชุมชนที่สามารถอาศัยอยู่ร่วมกับผืนป่าได้อย่างยั่งยืน นับเป็นผลสำเร็จจากโครงการคนอยู่-ป่ายัง ที่ทางหน่วยจัดการต้นน้ำพะโต๊ะร่วมมือกับชุมชนบ้านป่าทั้งหลายในพื้นที่ป่าต้นน้ำพะโต๊ะมาตั้งแต่ปี 2537

การจัดการท่องเที่ยวโฮมสเตย์บ้านคลองเรือก็ถือเป็นผลส่วนหนึ่งมาจากโครงการคนอยู่-ป่ายัง จนทุกวันนี้โฮมสเตย์บ้านคลองเรือมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักทั่วไป ถ้าใครอยากมาเดินป่า ล่องแก่ง เที่ยวสัมผัสชุมชนบ้านสวนกลางป่าแล้วล่ะก็ ต้องที่บ้านคลองเรือนี่แหละ

1.ผืนป่าพะโต๊ะ ณ บ้านคลองเรือ

2.แคร่ทางเดินไม้ไผ่

3.น้องนิดหน่อย (คนหน้า)

สิ่งหนึ่งที่สร้างชื่อให้กับการท่องเที่ยวบ้านคลองเรือแห่งนี้ก็คือดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษี ซึ่งถือเป็นพรรณไม้ในป่าที่หาดูได้ยาก จะพบเห็นได้เฉพาะในป่าที่อุดมสมบูรณ์เท่านั้น

บัวผุด (Rafflesia kerri Meijer) หรือบางแห่งเรียกว่าดอกบัวตูม และกระโถนฤๅษี (Sapria himalaya) ถือเป็นพืชกาฝากชนิดหนึ่ง อาศัยอยู่บนรากของพืชจำพวกเถาองุ่นป่า (Tetrastigma) ซึ่งชาวบ้านเรียกว่า ย่านไก่ต้ม

บัวผุดและกระโถนฤๅษีนั้นไม่มีใบ ลำต้นและราก มีแต่ดอกเท่านั้น ตาดอกจะค่อยๆ เติบโตโดยการดูดน้ำเลี้ยงจากเถาของย่านไก่ต้ม จนเป็นดอกตูมมีขนาดโตขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งช่วงนี้จะกินเวลายาวนาน 8-12 เดือนสำหรับดอกบัวผุด ส่วนกระโถนฤๅษีจะใช้เวลาน้อยกว่านั้น อาจจะประมาณ 5-6 เดือน

หลังจากผ่านพ้นช่วงดอกตูมแล้ว บัวผุดก็จะบานออกเป็นดอกสีแดงคล้ำ มีกลีบดอกทั้งหมด 5 กลีบ มีขนาดใหญ่มากเส้นผ่านศูนย์กลางเมื่อบานประมาณ 60-80 เซนติเมตร ถือเป็นดอกไม้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย สำหรับกระโถนฤๅษีจะมีขนาดเล็กกว่าดอกบัวผุดมาก คือประมาณ 10-15 เซนติเมตร แต่มีกลีบดอกถึง 10 กลีบด้วยกัน

ที่สำคัญคือทั้งดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษีจะบานอยู่ได้เพียง 4-5 วันเท่านั้น หลังจากนั้นก็จะค่อยๆ ดำเน่าไปในที่สุด การได้เห็นดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษีขณะบานดอกจึงถือเป็นเรื่องยาก ใครได้เห็นนับว่าโชคดีทีเดียว

4.ตาดอกบัวผุดที่ขึ้นบนย่านไก่ต้ม

5.บัวผุดตูมเต็มที่ก่อนจะบานเป็นดอก

6.ดอกบัวผุดที่บานเต็มที่กลางผืนป่า

7.เกสรบัวผุดและลวดลายวิจิตรภายใน

แต่มาเที่ยวที่บ้านคลองเรือโอกาสโชคดีมีมากครับ ไม่ว่าจะมาเมื่อไหร่ต้องมีโอกาสได้ดูดอกบัวผุดกับกระโถนฤๅษีแน่นอนครับ นี่คือคำยืนยันอันหนักแน่นจาก ลุงแจ่ม หรือ นายวน วงษ์ศรีนาค ชาวบ้านกลุ่มท่องเที่ยวโฮมสเตย์บ้านคลองเรือ

ทั้งนี้ เพราะผืนป่าที่บ้านคลองเรือแห่งนี้ยังอุดมสมบูรณ์อยู่มากและเป็นป่าธรรมชาติดั้งเดิม ทำให้มีแหล่งที่มีบัวผุดและกระโถนฤๅษีอยู่หลายที่

การพานักท่องเที่ยวเข้าป่ามาดูบัวผุดและกระโถนฤๅษีในแหล่งที่อยู่ของมันนั้น ชาวบ้านต้องอาศัยการจัดการที่ดีมาก เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อแหล่งที่อยู่ของดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษี ซึ่งจะส่งผลต่อดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษีโดยตรง

เราทำแคร่ไม้ไผ่เป็นทางให้เดินชมค่ะ เพื่อไม่ให้นักท่องเที่ยวเหยียบลงไปยังพื้นดินโดยตรง แล้วเวลาดูก็ห้ามไปจับหรือไปเด็ดมันด้วยค่ะ น้องนิดหน่อย หรือ ด.ญ.จันทร์ผกา เกษมี เยาวชนแห่งบ้านคลองเรือบอก

การเหยียบย่ำลงไปยังพื้นดินตรงแหล่งที่อยู่ของดอกบัวผุดและกระโถนฤาษีโดยตรง อาจจะทำให้ไม่มีบัวผุดและกระโถนฤๅษีขึ้นยังที่แห่งนั้นอีกต่อไป เพราะเราอาจจะไปเหยียบเถาของย่านไก่ต้ม หรือตาดอกที่กำลังเติบโตได้ หรือแม้แต่การเหยียบดินจนแน่นก็อาจทำให้ดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษีไม่สามารถเกิดและเติบโตขึ้นได้

เด็กบ้านป่าอย่างนิดหน่อยรู้จักกระโถนฤๅษีเป็นอย่างดี นิดหน่อยบอกว่า บัวผุดตอนยังตูมอยู่มันจะเหมือนกับกะหล่ำปลีค่ะ แต่สีจะดำๆ คล้ำๆ เวลาบานก็จะเป็นสีแดงใหญ่สวยมาก แต่ว่ามีกลิ่นเหม็นมากๆ ค่ะ มีแมลงวันมาตอมด้วย

รู้สึกภูมิใจค่ะที่บ้านเรามีดอกบัวผุด ทำให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวสร้างรายได้ พวกเด็กๆ อย่างเราก็ต้องช่วยดูแลไม่ให้ใครเข้าไปตัดไปทำลายมันค่ะ นิดหน่อยบอก

ตามลุงแจ่มกับนิดหน่อยและกลุ่มเด็กๆ เข้าป่าไปดูดอกบัวผุดและกระโถนฤๅษี เรื่องราวของพรรณพืชแห่งความอุดมสมบูรณ์ที่หาดูหาชมได้ยาก ณ ผืนป่าพะโต๊ะ บ้านคลองเรือ จังหวัดชุมพร ในรายการทุ่งแสงตะวัน ตอน ดอกไม้บ้านป่า วันเสาร์ที่ 19 พฤษภาคมนี้ เวลา 06.25 น. ทางไทยทีวีสีช่อง 3 www.payai.com

หน้า 22