การศึกษา ถือเป็นหัวใจหลักของการพัฒนาประเทศ หากประชากรในประเทศมีความรู้ และนำความรู้ที่มีอยู่ไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเอง สังคม และประเทศชาติได้ ก็จะสร้างความยั่งยืนให้แก่บ้านเมืองได้เช่นกัน ดังนั้น รัฐบาลจึงให้ความสำคัญ และเร่งรัดการปฏิรูปการศึกษา เพื่อให้พัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาทุกระดับ และให้ทันต่อสภาพการณ์ที่เปลี่ยนแปลงของโลกอนาคต

สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาจึงเร่งดำเนินการจัดทำ กรอบแผนพัฒนาอุดมศึกษาระยะยาว ฉบับที่ 2 พ.ศ.2550-2564 ขึ้น ซึ่งมีเวลาจำกัดเพียง 7-8 เดือน คาดว่าจะเสนอคณะรัฐมนตรีภายในเดือนสิงหาคม-กันยายน 2550

ซึ่งนายกฤษณพงศ์ กีรติกร เลขาธิการคณะกรรมการการอุดมศึกษา (กกอ.) ในฐานะประธานอนุกรรมการทำงานจัดทำกรอบแผนพัฒนาอุดมศึกษาระยะยาว ฉบับที่ 2 เล่าว่า แผนพัฒนาอุดมศึกษาระยะยาว ฉบับที่ 2 มีหลักการอยู่บนพื้นฐานของการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย โดยทำในรูปเครือข่ายของการทำงานร่วมกัน การระดมความคิดเห็นจากหลายเวที ทั้งจากที่ประชุมคณะอนุกรรมการทำงาน การสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ การรวบรวม และสังเคราะห์งานวิจัย รวมทั้งวิจัยเพิ่มเติม นอกจากนั้นจะจัดเวทีสาธารณะเพื่อระดมสมอง และรับฟังความคิดเห็นจากหลายฟอรั่ม โดยรับฟังจากหน่วยงานอื่นๆ ที่ไม่ได้อยู่ในวงการศึกษา ซึ่งจะแบ่งเป็นแนวคิดต่างๆ เช่น อัตลักษณ์ของอุดมศึกษาไทยในโลก และอัตลักษณ์ของสถาบันอุดมศึกษาในระบบอุดมศึกษาไทย การบริหารและการกำกับนโยบาย และการบริหารจัดการ เป็นต้น แล้วรวบรวมข้อคิดเห็น และประเด็นต่างๆ ที่ได้มาวิเคราะห์หาจุดเน้นที่เป็นประเด็นเชิงนโยบายอุดมศึกษาร่วมกัน เพื่อนำมาใช้ประโยชน์การจัดทำแผนต่อไป

ขณะนี้ได้ทำไปแล้วบ้างส่วน เช่น สัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ จัดเวิร์กช็อปเพื่อกำหนดประเด็นเชิงนโยบายอุดมศึกษาสำหรับจัดทำแผน ที่จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งได้เชิญผู้ทรงคุณวุฒิกว่า 20 ท่านเข้าร่วม ทำความเข้าใจ และรับฟังข้อมูลจากกลุ่มสถาบันอุดมศึกษาต่างๆ ทั้งกลุ่มมหาวิทยาลัยรัฐ มหาวิทยาลัยเอกชน มหาวิทยาลัยราชภัฏ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล และกลุ่มวิทยาลัยชุมชน และเวิร์กช็อปเรื่องอนาคตภาพกับกลุ่มมหาวิทยาลัย เพื่อระดมสมอง และกำหนดแผนระยะยาวของสถาบันต่อไป เลขาธิการ กกอ.กล่าว

นอกจากนี้ จากการประชุมเชิงปฏิบัติที่ผ่านมา มีข้อคิดเห็นหลายประการ เช่น แผนต้องเป็นแผนเชิงรุกไปในอนาคต และสร้างความเข้มแข็งให้ระบบอุดมศึกษาไทยทั้งระบบได้ ไม่ได้มุ่งแก้ปัญหาอุดมศึกษาเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเป็นแผนที่ให้สถาบันอุดมศึกษาปรับรูปแบบการดำเนินงาน และทิศทางการดำเนินภารกิจได้สอดคล้องกับความต้องการของประเทศ และตอบสนองได้อย่างแท้จริง ต้องเป็นกรอบทิศทางให้สถาบันอุดมศึกษานำไปจัดทำแผนพัฒนาสถาบันของตนเองได้ โดยไม่เน้นโครงสร้างมากเกินไป แต่ควรเน้นคุณภาพอุดมศึกษาเป็นหลัก โดยเฉพาะการให้ความสำคัญกับทรัพยากรมนุษย์ ทั้งผู้บริหาร อาจารย์ บุคลากรอุดมศึกษา และนักศึกษา ซึ่งการวางแผนต้องอยู่บนหลักการของความเชื่อมโยงการศึกษาทุกระดับ ตั้งแต่การศึกษาขั้นพื้นฐานถึงระดับอุดมศึกษา

ทั้งนี้ เห็นควรผลักดันให้อุดมศึกษาเป็นเรื่องของสาธารณะ และร่วมมือกับสื่อให้มากขึ้น โดยศึกษาเชิงอนาคตใน 15 ปีข้างหน้า พร้อมทั้งวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของโลก เช่น ภาวะคุกคามต่างๆ นโยบายด้านการศึกษาของต่างประเทศ แล้วนำผลการศึกษามาวิเคราะห์ว่าอุดมศึกษาไทยต้องมีบทบาทอย่างไรในเวทีโลก ต้องผลิตบัณฑิตที่มีคุณลักษณะอย่างไรให้ปรับตัวได้สอดคล้องกับบริบทของการเปลี่ยนแปลงของโลกอนาคตได้ เลขาธิการ กกอ.กล่าว

นายกฤษณพงศ์กล่าวถึงประเด็นสำคัญเชิงนโยบายว่า แผนฉบับนี้ต้องมีนโยบายในการปรับปรุงกระบวนการเรียนการสอนให้บัณฑิตมีคุณภาพ และเป็นบัณฑิตที่พึงประสงค์ของสังคม ทั้งด้านความรู้ คุณธรรมจริยธรรม สอนให้เด็กรู้จักคิด วิเคราะห์ สังเคราะห์ รู้จักค้นคว้าหาความรู้ด้วยตนเอง พัฒนาตนเองต่อเนื่องตลอดชีวิต และมีจิตใจสาธารณะ เพื่อเตรียมพร้อมให้สังคมไทยก้าวเข้าสู่การเป็นสังคมเศรษฐกิจฐานความรู้ และต้องเตรียมพร้อมที่จะรับใช้สังคมไทย และสังคมโลกไปพร้อมๆ กัน

สิ่งสำคัญต้องมีนโยบายให้สถาบันอุดมศึกษาแข่งขันกันในเชิงคุณภาพมากขึ้น เห็นความสำคัญของการวิจัยและพัฒนาควบคู่ไปกับการสอน นอกจากนี้ ต้องทำให้สถาบันอุดมศึกษาหลากหลาย โดยมีนโยบายชัดเจนให้แต่ละแห่งกำหนดบทบาท ศักยภาพ และทิศทางตามความเชี่ยวชาญของสถาบัน เพื่อนำไปสู่ World Class University พร้อมทั้งพัฒนาให้สถาบันอุดมศึกษาช่วยเหลือตนเองได้ โดยไม่หวังพึ่งงบประมาณแผ่นดินเพียงอย่างเดียว แควรมีแผนพัฒนากำลังคนระดับหัวกะทิของประเทศ เพื่อให้คนเหล่านี้สร้างองค์ความรู้ และสร้างสรรค์นวัตกรรมใหม่ๆ เลขาธิการ กกอ.กล่าวในตอนท้าย

ทั้งนี้ ในการวางแผนต้องคำนึงด้วยว่า ปรัชญาในการพัฒนาประเทศไทยคืออะไร รัฐบาลแต่ละยุคสมัยจะมีแนวคิดที่แตกต่างกัน จึงต้องพิจารณากรอบ รูปแบบ เนื้อหา และกระบวนการของอุดมศึกษาว่าจะเป็นอย่างไร มีตัวชี้วัดอะไรที่จะตอบสนอง และชี้นำสังคมโลกในอีก 15 ปีข้างหน้า

ที่สำคัญคือทำอย่างไร อุดมศึกษาจึงจะช่วยให้คนไทยพ้นจากความยากจน และมีความยั่งยืนได้ จึงควรเอาชีวิต และสังคมเป็นตัวตั้ง ไม่ควรเอาสถาบันอุดมศึกษาเป็นตัวตั้งในการจัดทำกรอบแผนพัฒนาอุดมศึกษาระยะยาว ฉบับที่ 2

หน้า 23