เพื่อสู่เป้าหมาย เยาวชนในสถาบันการศึกษาเป็นผู้มี คุณธรรมนำความรู้ สถาบันพัฒนาการเรียนรู้ ด้วยการสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กำเนิดโครงการ ระบบดี โรงเรียนมีคุณภาพ ซึ่งเป็นการพัฒนาระบบการเรียนการสอนในโรงเรียน โดยนำหลักการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมเข้าไปพัฒนาระบบการศึกษาให้สอด คล้องกับความต้องการของนักเรียนและชุมชน

นายสุรินทร์ กิจนิตย์ชีว์ ประธานกรรมการบริหารแผนคณะที่ 4 สสส. กล่าวถึงความเป็นมาของโครงการ ว่า จากที่ระบบการเรียนการสอนในปัจจุบันเป็นการพัฒนาการศึกษาแบบแยกส่วน เน้นการเรียนการสอน เน้นการถ่ายทอดวิชาเพียงอย่างเดียว โดยไม่ได้มองที่ตัวคนเป็นหลัก ก่อให้เกิดแรงกดดันอย่างมากต่อเยาวชนไทยที่กำลังศึกษาอยู่ในปัจจุบัน

ในระบบเดิมนั้นจะมองเด็กทุกคนเหมือนกันทั้งหมด มองแบบแยกส่วน โรงเรียนจะเน้นเรื่องความเป็นเลิศทางวิชาการ เพราะมันคือคำตอบว่าเขาจะผ่านเข้าไปเรียนต่อในระดับอุดมศึกษาได้โดยสะดวก และเลือกเรียนในสาขาที่ได้ค่าตอบแทนสูงสุด ซึ่งการศึกษาแบบนี้เป็นการทำลายคนทำลายมนุษย์ เพราะศักยภาพของคนไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องไปในทิศทางเดียวกันหรือมิติเดียวกันทั้งหมด ดังนั้น ระบบการศึกษาที่ดีต้องมองที่คน แต่เน้นที่จิตใจ เอาความเป็นคนดีมาเป็นตัวตั้ง ความรู้เป็นตัวรอง นายสุรินทร์กล่าว

ด้าน อาจารย์สุมน อมรวิวัฒน์ ที่ปรึกษาคณะกรรมการกองทุน สสส. กล่าวถึงวัตถุประสงค์ของโครงการว่า โครงการนี้ต้องการให้โรงเรียนได้พัฒนาคุณภาพของโรงเรียน พัฒนาระบบการดูแลนักเรียน ซึ่งเป็นหลักสำคัญ และพัฒนากิจกรรมต่างๆ โดยมีระบบสนับสนุนดูแล ซึ่งคุณภาพการศึกษาที่แท้จริงคือการพัฒนานักเรียน และพัฒนาชีวิตของนักเรียน จะเห็นได้ว่าตั้งแต่เข้าโรงเรียนมาจนไม่อยากออกจากโรงเรียน นั่นคือชีวิตของนักเรียนมีความสุข

สรุปได้ว่า การศึกษากับชีวิตคือกระบวนการเดียวกัน ดังนั้น การพัฒนาการศึกษาจึงไม่ใช่การพัฒนาตัวหนังสือหรือตัววิชา แต่เป็นการพัฒนาชีวิตทุกคนที่อยู่ในโรงเรียน โดยเครื่องจักรสำคัญที่เชื่อมโยงคือผู้อำนวยการที่มีวิสัยทัศน์ ผู้สนับสนุนคือครูทั้งหลาย ซึ่งผลประ โยชน์ก็ตกอยู่ที่ชีวิตของนักเรียนนั่นเอง

การพัฒนาการศึกษาภายใต้โครง การระบบดี โรงเรียนมีคุณภาพ ไม่ได้ปฏิเสธเรื่องความรู้ แต่มุ่งเน้นไปที่กระบวนการเรียนรู้ที่เหมาะสมตามความถนัดและศักยภาพของนักเรียนแต่ละคนที่แตกต่างกันออกไป เพื่อให้เกิดสังคมการเรียนรู้ภายในโรงเรียนอย่างมีความสุข โดยการดำเนินงานเน้นไปที่การบริหารจัดการของโรงเรียนให้เกิดความสมดุลในทุกด้าน ทั้งด้านการเรียนการสอน คุณธรรมและจริยธรรม สิ่งแวดล้อมในโรงเรียน ปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูและนักเรียน ฯลฯ โดยใช้กระบวนการมีส่วนในแนวราบ โดยฝ่ายบริหารก็ต้องเคารพในความคิดเห็นของครู นอกจากนี้ จะต้องดึงศักยภาพของชุมชนเข้าเป็นกรรมการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน เพื่อให้คนในชุมชนได้เข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางการพัฒนาโรงเรียนทั้งระบบ

โรงเรียนวารินชำราบ จ.อุบลราชธานี เป็นหนึ่งในโรงเรียนต้นแบบโครงการระบบดี โรงเรียนมีคุณภาพ ที่จัดระบบการเรียนการสอนแบบใหม่ ตั้งแต่หลักสูตรการเรียนการสอน อาคารสถานที่ บริเวณโรงเรียน กิจกรรม ฯลฯ เพื่อให้ระบบนั้นตอบสนองบรรยากาศของการเรียนรู้อย่างมีความสุข

อาจารย์อมรา วีสเพ็ญ รองผู้อำนวยการโรงเรียนวารินชำราบ บอกเล่าถึงผลดีที่เกิดขึ้นกับเด็กๆ ในโรงเรียนแห่งนี้ว่า การเรียนการสอนในระบบใหม่ โรงเรียนจะให้นักเรียนมีส่วนร่วมและเกิดการเรียนรู้ด้วยตนเอง โดยการให้เรียนผ่านกิจกรรม ทั้งกิจกรรมกลุ่ม กิจกรรมนำความรู้ แล้วให้เด็กได้สรุปองค์ความรู้ที่ได้จากกิจกรรมนั้นๆ ซึ่งพบว่านักเรียนมีความสนุกสนาน โรงเรียนมีชีวิตชีวา อีกทั้งครูและนักเรียนต่างมีสัมพันธ ภาพที่ดีขึ้น เมื่อนักเรียนเรียนอย่างมีความสุข ครูก็พึงพอใจ และผู้ปกครองก็ชื่นชม

สำหรับความสุขที่เกิดจากการเรียนรู้ นายวีรชาติ หิมะคุณ นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 กล่าวว่า เมื่อได้เรียนรู้ที่ควบคู่ไปกับการทำกิจกรรมที่เน้นการปฏิบัติให้เห็นแล้ว ทำให้นักเรียนมีความสุข รู้สึกผ่อนคลาย ไม่เครียด

เช่นเดียวกับ น.ส.ปิยะรักษ์ สิงทองทัศน์ ที่บอกว่า ครูให้นักเรียนมีส่วนร่วม ด้วยการถามความคิดเห็นว่าอยากเรียนอย่างไร เพื่อให้ได้แสดงความสามารถของตัวเอง และที่โรงเรียนทุกคนจะเรียกครูว่า คุณพ่อ คุณแม่ ทำให้รู้สึกถึงความเป็นกันเอง เป็นการดึงดูดให้น้องๆ อยากเข้ามาศึกษา และการเรียนให้สบายนั้น เราต้องไม่คิดคำนึงว่าจะได้เกรดอะไร ถ้าเราเรียนอย่างตั้งใจ และขยัน ก็จะเป็นบรรยากาศการเรียนที่ดีที่สุด

ยังมีโรงเรียนบ้านคูเมือง (อ่อนอนุเคราะห์) อ.วาริน ชำราบ ที่เป็นโรงเรียนต้นแบบโครงการระบบดี โรงเรียนมีคุณภาพ อาจารย์โกวิท บุญเฉลียว ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านคูเมือง เล่าว่า ก่อนหน้านี้โรงเรียนเคยประสบปัญหาเด็กหนีเรียน เล่นการพนัน ติดยาเสพติด เพราะโรงเรียนไม่น่าอยู่ จนกระทั่งวันหนึ่งนักเรียนถูกตำรวจบุกเข้ามาจับกุมถึงในโรงเรียนเพราะร่วมกันขโมยรถมอเตอร์ไซค์ เหตุการณ์ครั้งนั้นทำให้ครูและผู้ปกครองหันหน้าเข้าหากันเพื่อปรึกษาหาทางออก เป็นที่มาของการพัฒนาระบบภายในโรงเรียน

การแก้ไขปัญหาเริ่มด้วยการแยกเด็กเกเร เรียนอ่อน ออกจากเด็กที่เรียนดี โดยพบว่า เด็กเกเรและมีผลการเรียนอ่อนนั้น ส่วนใหญ่มีพื้นฐานมาจากครอบครัวแตกแยก ยากจน บางคนติดยาเสพติด ทำให้ไม่สนใจในการเรียน โดยแบ่งเด็กได้เป็น 3 กลุ่ม กลุ่มที่ 1 เป็นเด็กเรียนดี กลุ่มที่ 2 เป็นเด็กที่มีผลการเรียนในระดับปานกลาง และกลุ่มที่ 3 เป็นกลุ่มที่มีผลการเรียนต่ำกว่าทั้ง 2 กลุ่ม และได้จัดการเรียนการสอน โดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ให้น้ำหนักเนื้อหาวิชาที่เรียนแตกต่างไปในแต่ละกลุ่ม

เด็กในกลุ่มที่ 1 จะจัดการเรียนการสอนครบทุกสาระการเรียนรู้รายวิชา และจัดสอนเสริมความรู้ตามความสามารถ ส่วนเด็กในกลุ่มที่ 2 ใช้หลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการกำหนด เน้นภาษาไทยและคณิตศาสตร์ และเด็กในกลุ่มที่ 3 เน้นการงานอาชีพ โดยบูรณาการภาษาไทยและคณิตศาสตร์ ส่วนสาระความรู้ในด้านอื่นๆ ใช้รูปแบบการบูรณาการไว้ในกิจกรรมที่นักเรียนปฏิบัติ อาจารย์โกวิทกล่าว

ผลจากทดลองเปลี่ยนรูปแบบการเรียนการสอนแบบใหม่ ปรากฏว่า นักเรียนในกลุ่มที่ 2 และ 3 มีความกระตือรือร้นในการเรียน และแสดงให้เห็นว่าสามารถเรียนรู้ได้ดี ซึ่งดีกว่านักเรียนในกลุ่มที่ 1 บางคนที่ประสบภาวะกดดันจากทั้งครูผู้สอนและเพื่อนร่วมชั้นเรียน และจากผลการเรียนของนักเรียนที่ดีขึ้น แสดงให้เห็นว่าการที่โรงเรียนแบ่งเด็กเป็นกลุ่มๆ ช่วยให้นักเรียนแต่ละกลุ่มได้เรียนรู้ตามศักยภาพของตน ตามระดับสติปัญญาและความสนใจด้านเนื้อหาของแต่ละกลุ่มสาระการเรียนรู้ ซึ่งเป็นตัวอย่างของการวางระบบบริหารจัดการการศึกษาที่มุ่งความสำคัญของการพัฒนาเด็กเป็นตัวตั้ง

การเรียนการสอนในระบบนี้ ไม่ได้หมายความว่าเด็กเหล่านั้นจะหมดสมรรถนะ แต่จะยิ่งเป็นการเพิ่มสมรรถนะ เพราะเมื่อเราสร้างกระบวนการเรียนรู้ให้เกิดในตัวของเขาได้แล้ว ก็จะก่อให้เกิดความเข้าใจอย่างแตกฉานในทุกๆ สาระวิชา นายสุรินทร์กล่าว

และแน่นอน เป้าหมายเยาวชนในสถาบันการศึกษาเป็นผู้มี คุณธรรมนำความรู้ อยู่ไม่ไกล ตอบโจทย์โครงการ ระบบดี โรงเรียนมีคุณภาพ แนวคิดใหม่ในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาของไทย

หน้า 28