นายสมชาย มั่นอนันต์ทรัพย์ นักวิชาการประมง 8 ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง จ.ระยอง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง(ทช.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวถึงกรณีพบซากโลมาหัวบาตรเกยตื้นตายบริเวณชายหาดตะวันรอน อ.สัตหีบ จ.ชลบุรี

โดยระบุว่า เนื่องจากมีคนไปพบซากโลมาอยู่ในสภาพเน่าเปื่อยทั้งตัวแล้ว จึงไม่สามารถพิสูจน์สาเหตุการตายว่าเกิดจากอะไร แต่ที่ผ่านมาจากที่เจ้าหน้าที่ศูนย์ วิจัยทรัพยากรทางทะเลฯ เคยทำการสำรวจประชากรโลมาทั้งทางเครื่องบิน และเรือพบว่า ในบริเวณแถบอ่าวไทย ตั้งแต่ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ระยอง จันทบุรี และตราด มีฝูงโลมาอิรวดี หรือ โลมาหัวบาตร ซึ่งหายากในแถบอื่น แต่มีมากในเขตอ่าวไทยว่ายหากินกันเป็นฝูงๆ ละ 30-40 ตัว รวมที่เคยสำรวจพบถึง 300 กว่า ตัว ทำให้ปัจจุบันเกิดมีการท่องเที่ยวเพื่อชมโลมาขึ้น เช่น ที่ จ.ฉะเชิงเทรา เพราะมีผู้คนต้องการที่จะดูโลมาในธรรมชาติ

นายสมชาย กล่าวว่า สิ่งที่นักวิชาการเป็นห่วงก็คือ การเที่ยวชมโลมาแบบผิดวิธีจะทำให้เกิดความเปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรมของโลมา ที่อาจจะทำให้เกิดอันตรายกับตัวมันเองได้ เช่น การไปเที่ยวชม และพยายามที่จะให้อาหารโลมา เพื่อล่อให้เข้ามาใกล้ๆ จะทำให้โลมาเกิดความเคยชิน เมื่อถูกให้อาหาร ซึ่งอาจจะทำให้ถูกกลุ่มผู้ล่าโลมา ใช้วิธีเดียวกันลักลอบล่า เพื่อนำไปขายให้กับกลุ่มนายทุนที่มีธุรกิจฝึกปลาโลมาสำหรับการท่องเที่ยวได้

เนื่องจากปัจจุบันพบว่า มีธุรกิจการฝึกโลมาเพื่อนักท่องเที่ยวเกิดขึ้นมากในแถบเขตจังหวัดภาคตะวันออกของไทยไปจนถึง แถบเกาะกง ในประเทศกัมพูชา ซึ่งเคยมีการจับชาวบ้านได้แถวเกาะช้าง จ.ตราด โดยมีลักฐานทั้งโลมาที่โดนเชือดคอ มีดและอุปกรณ์ต่างๆ ทำให้ชาวบ้านดิ้นไม่หลุดเพราะมีหลักฐานมัด

"ที่ผ่านมาได้พยายามทำความเข้าใจกับประชาชนในพื้นที่ เพื่อให้ช่วยกันดูแลโลมาอิรวดีเหล่านี้ โดยได้ขอไม่ให้เลี้ยงดู หรือให้อาหารมัน แต่ปล่อยให้มันหากินตามธรรมชาติ และให้ช่วยกันสอดส่อง เนื่องจากเป็นสัตว์ที่หายากและอยู่ในบัญชี 1 ของไซเตส แต่ที่ผ่านมายังพบว่ามีการล่าโลมาไปขายให้กับธุรกิจฝึกโลมาเพื่อการท่องเที่ยวอยู่ โดยจะมีใบสั่งมาถึงผู้กระทำผิดให้ล่าไปขาย ส่งไปไกลถึงแถบเกาะกงประเทศกัมพูชา เพราะที่นั่นมีธุรกิจเพื่อนักท่องเที่ยว ตกตัวละเป็น 1 แสนบาท โดยคนล่าจะใช้วิธีเดียวกับนักท่องเที่ยวคือล่อให้อาหารเมื่อโลมามาใกล้ๆ ก็จะจับและส่งไป เมื่อเจ้าหน้าที่ไปตรวจ คนฝึกก็จะบอกว่าเป็นโลมาที่เขาเพาะขึ้นมาเอง เพราะกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช ประกาศให้นำสัตว์ป่าที่อยู่ในครอบครองก่อนปี 2535 มาขึ้นทะเบียน จึงทำให้ไม่สามารถตรวจสอบได้ และทช.เองก็ไม่มีอำนาจไปตรวจสอบตามกฎหมาย ทั้งที่สามารถการพิสูจน์จากพ่อแม่พันธุ์โลมาที่เขากล่าวอ้างได้" นายสมชาย กล่าว

นักวิชาการ ยังกล่าวถึงมีรายงานอีกว่า ในเขตพื้นที่ตะเข็บชายแดนไทย - กัมพูชา โดยเฉพาะ อ.คลองใหญ่ ยังมีการนำเนื้อโลมาตากแดดเค็มมาขายด้วย ซึ่งกรณีนี้อาจจะมาจากโลมาที่ติดจากอวนของปรประมงอย่างไม่ตั้งใจ แต่ก็ไม่ควรจะบริโภค แต่ยอมรับว่า ทช.ทำอะไรไม่ได้เช่นกัน

สำหรับ โลมาอิรวดี หรือ โลมาหัวบาตร นอกจากที่จะเป็นสัตว์ที่มีประโยชน์ในการท่องเที่ยวแล้ว โลมายังเป็นตัวบ่งบอกถึงความสะอาดของท้องทะเลได้ด้วย เพราะถ้าน้ำไม่สะอาดจนถึงขั้นวิกฤติมันจะไม่เข้ามาให้เห็น และโลมายังสามารถช่วยมนุษย์บอกภัยพิบัติที่อาจจะเกิดขึ้นจากท้องทะเลด้วย เช่น การเกิดสตรอมเซิร์จ ที่หากจะเกิดขึ้นจริงๆ โลมาจะมีพฤติกรรมแปลกๆ มันจะว่ายวุ่นวาย หาทางหลบภัยก่อนเกิดเหตุการณ์ ดังนั้น หากชาวบ้านในพื้นที่สังเกตเห็นร่วมกับการติดตามข้อมูลทางพยากรณ์อากาศ ก็จะช่วยให้สามารถคาดเดาการเกิดภัยพิบัติได้เพื่อหลบภัยได้ทัน