ข่าวดี...ในวงการวิทยาศาสตร์ไทยที่นักวิจัยค้นพบหิ่งห้อยน้ำจืดชนิดใหม่ของโลกแถมสามารถคิดค้นเทคนิคเพาะเลี้ยงได้สำเร็จแล้ว หิ่งห้อยที่ว่านี้มีชื่อว่า Luciolaย aquatilisย ผลงานการค้นพบของ ดร. อัญชนา ท่านเจริญ จากภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดร.อัญชนา กล่าวในงานเสวนา คุยกันฉันท์วิทย์ ที่จัดโดยศูนย์สื่อสารวิทยาศาสตร์ไทย สวทช.ร่วมกับสำนักงานปลัด กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี(วท.) ถึงหิ่งห้อยที่ค้นพบใหม่ว่า เป็นหิ่งห้อยน้ำจืดที่พบได้ในบริเวณแหล่งน้ำนิ่งทั่วไปในประเทศไทย เดิมมีความเข้าใจว่าเป็นชนิดเดียวกับ Luciolaย brahmina แต่เมื่อได้ศึกษาอย่างจริงจังในช่วงกว่า 5 ปีที่ผ่านมา พบว่าเป็นหิ่งห้อยน้ำจืดชนิดใหม่ของโลก และตั้งชื่อว่า Luciolaย aquatilis คำศัพท์ aquatilis แปลว่า อาศัยอยู่ในน้ำย ซึ่งบ่งชี้ถึงลักษณะของหิ่งห้อยที่มีระยะตัวหนอนอาศัยอยู่ในน้ำได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้จุดเด่นอันเป็นเอกลักษณ์ของหิ่งห้อยชนิดนี้คือ ที่บริเวณโคนปีกจะมีสีน้ำตาลเข้มกว่าปีกส่วนอื่นๆ
ความพิเศษของหิ่งห้อยชนิดนี้คือในระยะตัวหนอนนั้นมีรูปร่างและพฤติกรรมที่แตกต่างกันถึงสามแบบ ขณะที่หิ่งห้อยชนิดอื่นๆมีรูปร่างเพียงแบบเดียวเท่านั้น โดยตัวหนอนระยะที่หนึ่งย (A)ย จะมีลวดลายเป็นเส้นสีดำขนานกับลำตัวและมีขนยาวด้านข้างลำตัว จะอาศัยและล่าหอยอยู่ใต้น้ำ หายใจทางผิวหนังลำตัวย ตัวหนอนระยะที่สอง (B) ลำตัวมีสีน้ำตาล ขนรอบตัวสั้นลง จะอาศัยเคลื่อนที่ไปมาทั้งบนผิวน้ำและใต้น้ำ หายใจผ่านรูหายใจย ส่วนตัวหนอนระยะที่สาม-หก (C) มีสีน้ำตาลเข้มและไม่มีเส้นขนรอบตัว จะอาศัยอยู่บริเวณผิวน้ำ หายใจผ่านท่อหายใจท้ายลำตัว เวลาล่าเหยื่อ จะเอาส่วนท่อหายใจไว้บริเวณผิวน้ำ
ลักษณะของท่อหายใจที่สามารถดึงอากาศบนผิวน้ำมาใช้ได้โดยตรง ทำให้ตัวห นอนหิ่งห้อยชนิดนี้สามารถปรับตัวอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำเน่าเสียได้ในระดับหนึ่ง แต่หากน้ำเน่าเสียมากพวกมันจะคลานขึ้นบกและหาแหล่งน้ำใหม่ย นับเป็นพฤติกรรมการปรับตัวที่น่าสนใจและเป็นคำตอบว่าทำไมจึงสามารถพบหิ่งห้อยชนิดนี้ได้ทั่วประเทศ นอกจากนี้ผลการศึกษาในส่วนของพฤติกรรมการผสมพันธุ์ของหิ่งห้อย Luciolaย aquatilis ยังพบว่าหิ่งห้อยมีการกะพริบแสงเพื่อถ่ายทอดภาษารักมากถึงสี่แบบซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ช่วง ขณะที่หิ่งห้อยในแถบยุโรปและอเมริกามีการกะพริบแสงเพียงแบบเดียว
ดร.อัญชนา กล่าวว่า แม้หิ่งห้อยจะเป็นสัตว์ที่ขึ้นชื่อในเรื่องของความยากในการเพาะเลี้ยง เนื่องจากมีวงจรชีวิตที่ยาวนาน หากแต่ว่าขณะนี้ทีมวิจัยสามารถคิดค้นเทคนิคการเพาะเลี้ยงได้สำเร็จแล้ว ทั้งในเรื่องของชนิดอุปกรณ์ย ชนิดอาหารย ที่เหมาะสมต่อหิ่งห้อยทั้งสี่ระยะ โดยการทดลองเลี้ยงที่ผ่านมาพบมีอัตราการรอดสูง ทั้งนี้จะเร่งศึกษาเพิ่มเติมและเตรียมยื่นจดสิทธิบัตรการเลี้ยงในอนาคต ผลความสำเร็จจากการศึกษาครั้งนี้ไม่เพียงช่วยให้เข้าใจถึงชีววิทยาและพฤติกรรมอันจะนำไปสู่การอนุรักษ์หิ่งห้อยอย่างยั่งยืนเท่านั้น แต่ยังสามารถนำไปใช้พัฒนาต่อยอดทางด้านการแพทย์ เนื่องจากในตำรายาโบราณพบว่ามีการนำมาใช้ในการรักษาโรคหอบหืดได้เป็นผลดีย ขณะที่ในต่างประเทศเริ่มมีการศึกษาฤทธิ์ของสารชีวภาพในหิ่งห้อยในการรักษาโรค หากแต่ยังถูกโจมตีเพราะว่ายังต้องจับหิ่งห้อยจากในธรรมชาติ ที่สำคัญยังสามารถจัดทำสวนหิ่งห้อยเพื่อส่งเสริมทางด้านการศึกษา ซึ่งในขณะนี้ได้มีการให้ติดต่อให้ไปจัดจำลองสวนหิ่งห้อยเพื่อการศึกษาที่ประเทศอเมริกาและรัสเซียแล้ว นอกจากนี้ในงานวิจัยยังมีการทดลองปรับเวลาการกะพริบแสงของหิ่งห้อยจากกลางคืนเป็นกลางวันได้สำเร็จ ซึ่งจะเตรียมนำไปจัดแสดงในงานมหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ณ ศูนย์นิทรรศการและการประชุมไบเทค บางนา กรุงเทพฯ ในวันที่ 8-22 สิงหาคมนี้
| Hit : Luciolaย อัญชนา aquatilis |
